TİHEK'ten İki Belediyeye Emsal Teşkil Edecek Ayrımcılık Cezası

Kentsel erişilebilirlik ve engelli hakları alanında Türkiye genelindeki tüm yerel yönetimleri doğrudan ilgilendiren kritik bir karara imza atıldı. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), yaya geçidinde bedensel engelli vatandaşların güvenli ve bağımsız dolaşımını engelleyecek nitelikte düzenlemeler yapan iki ayrı belediyeyi mercek altına aldı. Yapılan resmi incelemelerin ve hukuki değerlendirmelerin neticesinde, engelli bireyin kentsel altyapı eksikliği sebebiyle diğer yayalara kıyasla dezavantajlı konuma düşürüldüğü tespit edilerek her iki belediyeye de idari para cezası kesildi.

"Dezavantajlı Konum" İhlal Sayıldı

Söz konusu ceza kararı, ortopedik engeli bulunan bir vatandaşın kentsel yaşamda karşılaştığı fiziki engelleri resmi mercilere taşımasıyla gündeme geldi. Yaya geçidindeki kaldırım rampalarının mevzuata ve standartlara uygun inşa edilmemesi, yüksek basamakların bulunması ya da geçiş güzergahlarının tekerlekli sandalye kullanımını fiilen imkansız kılması üzerine kurum detaylı bir soruşturma yürüttü. TİHEK tarafından açıklanan kararın gerekçesinde, kamusal hizmetlerin ve kentsel alanların herkes için eşit biçimde erişilebilir olması gerektiğine açıkça vurgu yapıldı. Kararda, fiziksel engeller nedeniyle başvuru sahibinin diğer yayalarla eşit şartlarda hareket edemediği ve doğrudan ayrımcılık yasağının çiğnendiği ifade edildi.

Erişilebilirlik Standartları Kağıt Üstünde Kalamaz

Engelliler Hakkında Kanun ve Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi başta olmak üzere ilgili mevzuatı temel alan denetleme organı, yerel yönetimlerin yalnızca yol ve kaldırım inşa etmekle yükümlü olmadığını, aynı zamanda bu alanların evrensel tasarım ilkelerine uygunluğunu sağlamak zorunda olduğunu belirtti. Yaya geçitlerinde rampa eğimlerinin standartların üzerinde olması, rampaların önüne araç parkını önleyecek veya güvenli geçişi sağlayacak tedbirlerin alınmaması gibi ihmaller, kamu gücünün hizmet sunumunda dolaylı ya da doğrudan ayrımcılık oluşturduğu şeklinde değerlendirildi.

Yerel Yönetimler İçin Bağlayıcı ve Dönüştürücü Karar

Uzmanlar, TİHEK'in verdiği bu cezanın yalnızca iki belediyeyle sınırlı kalmayacağını, tüm büyükşehir ve ilçe belediyeleri açısından hukuki ve pratik bir içtihat niteliği taşıdığını dile getiriyor. Şehir içi ulaşım ağlarında, kaldırımlarda, üst ve alt geçitlerde engelli bireylerin hareket kabiliyetini kısıtlayan uygulamaların devam etmesi durumunda, benzer idari yaptırımların katlanarak artabileceği uyarısı yapılıyor. Alınan bu kararın, engelli vatandaşların kamusal alanda bağımsız bireyler olarak var olabilmelerini güvence altına alma yönünde atılmış en somut ve caydırıcı adımlardan biri olduğu kaydediliyor.