İsrail yönetiminin işgal altındaki Doğu Kudüs’te hayata geçirmeyi planladığı ve uluslararası kamuoyunda büyük tepki toplayan tartışmalı teleferik projesi, küresel ölçekte yeni bir darbe daha aldı. İtalyan mühendislik ve danışmanlık devi ROPES, söz konusu projeden çekildiğini duyurarak uluslararası hukuk ve insan hakları ihlalleri gerekçesiyle projeyi terk eden beşinci yabancı şirket oldu. İsrail makamlarının tüm siyasi ve hukuki baskılarına rağmen, uluslararası şirketlerin itibar kaybı ve hukuki yaptırım endişeleriyle birbiri ardına geri çekilmesi, projenin geleceğini ciddi bir belirsizliğe sürükledi.

Resmi Gerekçe İş Yoğunluğu, Asıl Neden Siyasi Baskı

Kudüs Kalkınma Dairesi, eylül ayının son günlerinde Batı Kudüs ile Doğu Kudüs sınırları içindeki Filistin beldesi Silvan arasına inşa edilmesi hedeflenen 1,4 kilometrelik hat için İtalyan danışmanlık şirketi ROPES ile anlaşma niyetinde olduğunu açıklamıştı. Ancak sürecin kamuoyuna yansımasının hemen ardından ROPES Genel Müdürü Stephan Obexer, şirketin Hindistan’daki önceden planlanmış taahhütlerini öne sürerek bu danışmanlık teklifini geri çevirdiklerini bildirdi. Şirket yetkilileri resmi açıklamada yoğun iş takvimini gerekçe gösterse de diplomatik ve sektörel çevreler, kararın arkasında işgal altındaki topraklarda yürütülen yasa dışı faaliyetlerin getireceği uluslararası itibar zedelenmesi ve boykot riskinin yattığına dikkat çekiyor.

Silvan ve Elad Örgütü: Demografik Yapıyı Değiştirme Girişimi

Temelleri 2019 yılında İsrail hükümeti tarafından atılan ve 2022'de İsrail Yüksek Mahkemesi'nin yapılan tüm itirazları reddetmesiyle önü açılan 1,4 kilometrelik teleferik hattı, teknik bir ulaşım yatırımından ziyade jeopolitik bir hamle olarak değerlendiriliyor. Söz konusu güzergâh, Batı Kudüs’ü doğrudan Doğu Kudüs’ün Silvan beldesine bağlamayı amaçlıyor. Hattın ulaştığı nokta ise Filistinlileri evlerinden tahliye ederek yerlerine yerleşimcileri getirmesiyle bilinen aşırı sağcı Elad adlı yerleşimci örgütün denetimindeki sözde "turizm merkezi" olarak belirlenmiş durumda. Bölgedeki sivil toplum kuruluşları, projenin ana gayesinin Filistin mahallelerini çevreleyerek Doğu Kudüs'ün kadim demografik yapısını İsrail lehine kalıcı biçimde değiştirmek olduğunu vurguluyor.

Tarihi Dokuya Darbe ve İnsan Hakları İhlalleri

Proje yalnızca mülkiyet haklarını değil, aynı zamanda Kudüs’ün binlerce yıllık kültürel ve tarihi peyzajını da doğrudan tehdit ediyor. Birleşmiş Milletler organları ve önde gelen insan hakları örgütleri, Eski Şehir’in tarihi silüetine devasa beton direkler ve kabinlerle müdahale edilmesinin kültürel mirasa telafisi imkansız zararlar vereceğini kaydediyor. Aynı zamanda Filistinli mülk sahiplerinin zorla yerinden edilmesi ve evlerinin üzerinden geçecek hat sebebiyle özel hayatın gizliliğinin çiğnenecek olması, yerel halk nezdinde derin bir huzursuzluk yaratmaya devam ediyor.

Avrupalı Şirketler Birer Birer Geri Çekiliyor

İsrail’in önde gelen basın organlarından Haaretz gazetesinin yayımladığı analizlere göre, ROPES'in aldığı bu karar münferit bir olay niteliği taşımıyor. Daha önce projede yer alması planlanan üç Fransız ve bir İsviçreli mühendislik firması da Doğu Kudüs'ün uluslararası hukuka göre "işgal altındaki toprak" statüsünde bulunması ve projenin yol açtığı insan hakları ihlalleri nedeniyle ortaklıktan çekilmişti. İsrail resmi makamları inşaat takviminin sorunsuz ilerlediğini iddia etse de kilit mühendislik çözümlerini üstlenecek uluslararası tecrübeye sahip firmaların projeyi art arda terk etmesi, teleferik girişimini fiilen işlemez ve atıl bir noktaya doğru itiyor.