Acil sağlık ekiplerinin sahadaki müdahale rehberi yenilendi

Sağlık Bakanlığı, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde görev yapan ambulans ve acil bakım teknikerleri ile acil tıp teknisyenlerinin müdahale süreçlerini ilgilendiren önemli bir düzenlemeye gitti.

“Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri ile Acil Tıp Teknisyenlerinin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tebliğ”, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenlemeyle birlikte sahada kullanılan Hastane Öncesi Acil Tıbbi Yardım ve Bakım Akış Şemaları baştan ele alındı.

Yenilenen sistem yalnızca birkaç başlıkta yapılan değişiklikten oluşmuyor. Acil sağlık ekiplerinin karşılaşabileceği farklı hasta grupları ve olay türleri dikkate alınarak rehber üç ana bölüm halinde yapılandırıldı.

Bu bölümler;

• Yetişkin Algoritmaları
• Doğum ve Yenidoğan Algoritmaları
• Çocuk Algoritmaları

olarak belirlendi.

Üç ana başlığın altında ise toplam 78 alt kategoriye yer verildi. Böylece acil sağlık çalışanlarının olay yerinde karşılaşabilecekleri farklı durumlara yönelik daha sistematik bir müdahale çerçevesi oluşturulması hedeflendi.

“Saha Yönetimi” yerine “Olay Yeri Yönetimi”

Yeni düzenlemenin dikkat çeken noktalarından biri, acil sağlık ekiplerinin olay yerine ulaştığında izleyeceği sürecin yeniden tanımlanması oldu.

Daha önce “Saha Yönetimi” olarak kullanılan başlık, “Olay Yeri Yönetimi” şeklinde değiştirildi. Bununla birlikte yalnızca başlık değiştirilmedi; bu bölümdeki adımların sırası ve kapsamı da yeniden düzenlendi.

Buna göre ekiplerin olay yerine ulaştığında öncelikle Sağlık Komuta Kontrol Merkezi ile iletişim kurarak olay hakkında bilgi alması ve koordineli şekilde hareket etmesi öngörülüyor.

Olayda kaç kişinin yaralandığı, olayın niteliği ve mevcut ekiplerin müdahale kapasitesi değerlendirilecek. İhtiyaç olması halinde ek ambulans, personel, ekipman veya farklı destek unsurlarının olay yerine yönlendirilmesi sağlanacak.

Bu yaklaşım özellikle çok sayıda kişinin etkilendiği trafik kazaları, afetler, iş kazaları ve benzeri olaylarda kaynakların daha etkin kullanılmasını amaçlıyor.

İnme şüphesinde BEFAST kullanılacak

Yeni rehberde zamanla yarışılan sağlık sorunlarından biri olan akut inme için de önemli bir düzenleme yapıldı.

Sağlık çalışanlarının inme belirtilerini daha hızlı fark edebilmesi amacıyla BEFAST tarama yöntemine yer verildi.

İnmede erken değerlendirme büyük önem taşıdığı için hastanın belirtilerinin hızlı şekilde fark edilmesi, uygun sağlık kuruluşuna yönlendirilmesi ve tedavi sürecinin geciktirilmemesi kritik kabul ediliyor.

Bu nedenle yeni algoritmada inme şüphesi bulunan hastaların değerlendirilmesinde BEFAST yaklaşımının kullanılması öngörüldü. Böylece özellikle sahadaki ilk değerlendirme sırasında kritik belirtilerin gözden kaçırılmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Diyabet ve alerjik reaksiyonlar da ayrıntılandırıldı

Acil sağlık ekiplerinin sık karşılaşabileceği durumlardan diyabet kaynaklı acil tablolar için de rehberde ayrıntılı müdahale bilgileri yer aldı.

Bunun yanında alerjik reaksiyonlar da ayrı şekilde ele alınarak hastaya uygulanabilecek tıbbi müdahaleler ve kullanılacak ilaçlara ilişkin bilgiler düzenlemeye dahil edildi.

Bu tür vakalarda hastanın durumunun kısa sürede ağırlaşabilmesi nedeniyle olay yerindeki ilk değerlendirme ve müdahale büyük önem taşıyor.

Yeni akış şemalarının temel amaçlarından biri de sağlık çalışanlarının kritik durumlarda karar verme sürecini daha standart ve sistematik hale getirmek.

Yılan, akrep, kene ve arı sokmalarına özel başlık

Özellikle yaz aylarında daha sık gündeme gelen yılan ve akrep sokmaları, kene tutunması ve arı sokmaları da yeni rehberde ayrı bir başlık altında toplandı.

“Isırma ve Sokmalar” başlığı altında acil sağlık ekiplerinin bu tür vakalarda uygulaması gereken müdahale yöntemleri sıralandı.

Bu düzenleme, özellikle kırsal bölgelerde ve açık alanlarda meydana gelen vakalarda önem taşıyor. Çünkü sokma veya ısırma sonrasında ortaya çıkan belirtiler kişiden kişiye değişebilir ve bazı durumlarda hızlı tıbbi müdahale gerekebilir.

Rehber sayesinde ekiplerin bu vakalarda ortak bir algoritma üzerinden hareket etmesi hedefleniyor.

Karbonmonoksit zehirlenmesi ayrıca ele alındı

Yeni düzenlemede zehirlenmeler de daha kapsamlı şekilde ele alınırken, karbonmonoksit zehirlenmesine ayrıca yer verildi.

Renksiz ve kokusuz olması nedeniyle fark edilmesi zor olabilen karbonmonoksit, özellikle kapalı ortamlarda önemli bir risk oluşturuyor.

Bu nedenle karbonmonoksit zehirlenmesinin ayrı bir başlık altında değerlendirilmesi, acil sağlık ekiplerinin şüpheli vakalarda izleyeceği yaklaşımın daha belirgin hale getirilmesi bakımından dikkat çekiyor.

Afetler için “Crush Sendromu” düzenlemesi

Yeni rehberin en dikkat çekici başlıklarından biri de Crush Sendromu oldu.

Özellikle deprem, göçük, trafik ve iş kazaları gibi olaylarda ortaya çıkabilen Crush Sendromu, kas dokusunun uzun süre bası altında kalmasıyla ilişkilendirilen ciddi bir tablo olarak biliniyor.

Yeni algoritmada, 30 dakikadan daha uzun süre göçük altında kalma, sıkışma veya basıya bağlı yaralanma durumlarında Crush Sendromu ihtimalinin değerlendirilmesi gerektiğine yer verildi.

Bu düzenleme özellikle Türkiye'nin deprem riski ve geçmişte yaşanan büyük afetler dikkate alındığında önemli bir başlık olarak öne çıkıyor.

Afetlerde hastanın yalnızca görünür yaralanmalarına değil, uzun süreli sıkışmanın oluşturabileceği risklere de dikkat edilmesi hedefleniyor.

Çok sayıda yaralı olduğunda “Start Triyaj” uygulanacak

Toplu kazalar ve afetlerde sağlık ekiplerinin karşılaştığı en önemli sorunlardan biri, aynı anda çok sayıda yaralıya müdahale edilmesi.

Böyle durumlarda bütün hastalara aynı anda müdahale etmek mümkün olmadığı için hastaların durumlarına göre önceliklendirilmesi gerekiyor.

Yeni düzenlemede bu amaçla kullanılan Start Triyaj sistemi de ayrı bir başlık haline getirildi.

Bu yöntemde hastaların hızlı biçimde değerlendirilmesi ve müdahale önceliklerinin belirlenmesi amaçlanıyor. Düzenlemeye göre triyajın en yakın hastadan başlanarak yapılması ve değerlendirme süresinin her hasta için bir dakikadan kısa tutulması öngörülüyor.

Bu yaklaşımın temelinde, sınırlı sayıdaki sağlık personeli ve ekipmanla mümkün olan en fazla sayıda hastaya zamanında ulaşabilmek bulunuyor.

Çocuk yaralılar için “Jump Start Triyaj”

Çocuk hastaların değerlendirilmesi yetişkinlerden farklı özellikler taşıyabildiği için yeni rehberde çocuklara özel düzenlemeler de yapıldı.

Özellikle afet ve kitlesel yaralanmalarda 8 yaş altındaki çocukların hızlı şekilde değerlendirilmesine yönelik Jump Start Triyaj sistemine yer verildi.

Böylece çocukların yaşlarına ve fizyolojik özelliklerine uygun şekilde önceliklendirilmesi amaçlanıyor.

Çocukların yetişkinlerle aynı kriterlerle değerlendirilmesinin her durumda uygun olmayabileceği dikkate alınarak, afet ortamlarında kullanılabilecek özel bir yaklaşımın rehbere eklenmesi dikkat çekiyor.

Doğum ve yenidoğan vakaları için yeni algoritmalar

Yeni düzenleme yalnızca travma ve acil hastalıklarla sınırlı kalmadı.

Doğum ve Yenidoğan Algoritmaları kapsamında anne ve bebeğin hayatını tehdit edebilecek çeşitli durumlara yönelik müdahale basamakları da güncellendi.

Bunlar arasında özellikle doğum sonrası aşırı kanama, yani postpartum kanama, önemli bir başlık olarak yer aldı.

Doğum sonrasında meydana gelebilen ciddi kanamalarda hastane öncesi sağlık ekiplerinin değerlendirme ve müdahale süreçlerinin belirlenmesi amaçlandı.

Bunun yanı sıra gebelikte akut hipertansiyon yönetimi de yeni algoritmalar içerisinde yer aldı.

Bu düzenlemeler, ambulans ekiplerinin doğum ve gebelikle ilişkili kritik durumlarda hastaneye ulaşmadan önce daha standart bir yaklaşım uygulamasını hedefliyor.

Acil sağlık ekipleri ile komuta merkezleri daha koordineli çalışacak

Yeni sistemde yalnızca ambulans ekiplerinin görevleri değil, Sağlık Komuta Kontrol Merkezi ve çağrı merkezlerinde görev yapan hekimlerin desteği de dikkate alındı.

İhtiyaç duyulması halinde merkezdeki hekimlerin belirlenen algoritmalar doğrultusunda ambulans ekiplerine destek vermesi öngörülüyor.

Bu yapı, sahada görev yapan sağlık çalışanlarının gerektiğinde merkezi tıbbi destek alabilmesine imkan sağlıyor.

Özellikle karmaşık vakalarda veya çok sayıda hastanın bulunduğu olaylarda sahadaki ekip ile komuta merkezi arasındaki iletişimin hızlı ve doğru kurulması büyük önem taşıyor.

Yeni rehberin amacı ne?

Yapılan düzenlemenin temel amacı, acil sağlık ekiplerinin hastaneye ulaşmadan önce gerçekleştirdiği müdahaleleri daha sistematik, güncel ve standart hale getirmek.

Çünkü acil sağlık hizmetlerinde zaman kritik bir unsur. Bir hastanın olay yerinde nasıl değerlendirildiği, hangi bulguların öncelikli kabul edildiği ve hangi sağlık kuruluşuna ne şekilde nakledildiği tedavi sürecinin devamı açısından büyük önem taşıyor.

Yeni akış şemalarıyla farklı ekiplerin benzer vakalarda mümkün olduğunca ortak bir yaklaşım üzerinden hareket etmesi amaçlanıyor.

Özellikle afet, toplu kaza, inme, zehirlenme, ağır travma, doğum komplikasyonları ve çocuk acilleri gibi hızlı karar verilmesi gereken durumlarda bu standartların sahadaki uygulamaya doğrudan katkı sağlaması bekleniyor.

Sonuç olarak Sağlık Bakanlığı'nın yaptığı düzenleme, yalnızca mevcut bir rehberin güncellenmesi değil; hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinin çok sayıda farklı senaryoya göre yeniden yapılandırılması anlamına geliyor.

Yeni sistemde yetişkinden çocuğa, gebelikten yenidoğan dönemine, bireysel acillerden kitlesel yaralanmalara kadar geniş bir yelpazede müdahale yöntemleri yeniden tanımlandı. Toplam 78 alt kategorinin oluşturulması da acil sağlık hizmetlerinde karşılaşılabilecek farklı durumların daha ayrıntılı biçimde ele alınmasını sağlıyor.