Risale-i Nur’da aktarılan rivayetlerde özellikle doğum gecesinde görüldüğü bildirilen nur, Kâbe’deki putların devrilmesi, Kisrâ’nın sarayındaki sarsıntı, Sâve Gölü’nün kuruması ve Mecusîlerin ateşinin sönmesi gibi hadiseler öne çıkıyor.

Bediüzzaman, bu olayları yalnızca tarihî hadiseler olarak değil, Hz. Muhammed’in (asm) getireceği tevhid mesajının önceden haber veren işaretleri olarak değerlendiriyor.

Doğum anında görüldüğü aktarılan nur

Bediüzzaman’ın aktardığı ilk hadiselerden biri, Resûlullah’ın (asm) doğumu sırasında görüldüğü bildirilen nurdur.

Rivayete göre Hz. Âmine’nin yanı sıra Osman bin Âs’ın annesi ve Abdurrahman bin Avf’ın annesi de doğum sırasında büyük bir nur gördüklerini ifade etmişlerdir. Bu nurun doğu ile batıyı aydınlatacak şekilde görüldüğü aktarılır.

Bu anlatım, İslam geleneğinde Hz. Muhammed’in (asm) yalnızca bir bölgeye veya topluma değil, bütün insanlığa hitap edecek bir peygamber olarak gönderilmesine işaret eden sembolik bir anlamla da değerlendirilmiştir.

Buradaki “nur” ifadesi, İslamî düşüncede yalnızca fizikî bir aydınlık olarak değil, vahyin, hidayetin ve tevhid inancının karanlıkları dağıtması şeklinde de anlaşılmıştır.

Kâbe'deki putların devrildiği rivayeti

Doğum gecesine ilişkin en dikkat çekici anlatımlardan biri de Kâbe çevresindeki putlarla ilgilidir.

Bediüzzaman Said Nursî, Mektubat’ta doğum gecesinde Kâbe’deki putların çoğunun baş aşağı düştüğünü aktarır. Bu hadise, Hz. Muhammed’in (asm) ileride insanları şirkten kurtarıp Allah’ın birliğine davet edeceğinin bir işareti olarak yorumlanır.

İslam tarih ve mevlid literatüründe de Hz. Peygamber’in doğumuyla bağlantılı olarak putların devrilmesi anlatısına rastlanmaktadır. Ancak bu noktada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Bu tür doğum gecesi rivayetlerinin tamamı, Buhârî ve Müslim gibi sahih hadis kaynaklarında aynı şekilde yer alan kesin hadisler seviyesinde değildir. Nitekim modern akademik çalışmalarda da bu rivayetlerin isnadları üzerinde farklı değerlendirmeler yapılmıştır.

Dolayısıyla haber metninde bunları “kesin olarak yaşanmış tarihî olaylar” şeklinde değil, İslam âlimlerinin eserlerinde aktarılan rivayetler olarak ifade etmek daha doğru olacaktır.

Kisrâ'nın sarayında meydana gelen sarsıntı

Doğum gecesiyle ilişkilendirilen bir diğer meşhur hadise ise Sasani hükümdarı Kisrâ’nın sarayındaki sarsıntıdır.

Rivayetlerde, Kisrâ’nın meşhur eyvanının sarsıldığı ve on dört şerefenin düştüğü anlatılır. Bu rivayet, erken dönem İslam literatüründe Hz. Peygamber’in doğumuyla bağlantılı olarak aktarılmıştır.

Bu olayın İslam âlimleri tarafından yapılan yorumunda dikkat çekilen nokta ise oldukça anlamlıdır: Hz. Muhammed’in (asm) getireceği tevhid mesajı, dönemin büyük siyasi ve dinî sistemlerinden biri olan Sasani düzeninin de zaman içerisinde sarsılmasına vesile olacaktır.

Nitekim daha sonraki İslam tarihinde Sasani Devleti'nin Müslüman fetihleriyle yıkılması, bu rivayete geriye dönük bir anlam kazandıran gelişmelerden biri olarak değerlendirilmiştir.

Bin yıldır yandığı söylenen Mecusî ateşinin sönmesi

Doğum gecesiyle ilgili en meşhur rivayetlerden bir diğeri de Mecusîlerin kutsal kabul ettiği ateşin sönmesidir.

Bediüzzaman, İstahrâbâd’da uzun zamandır yakıldığı belirtilen Mecusî ateşinin Hz. Peygamber’in (asm) doğduğu gece söndüğünü aktarır.

Bazı klasik kaynaklarda da İran’daki ateşin söndüğüne ilişkin rivayetler yer almaktadır. Örneğin Ebû Nuaym ve Beyhakî’nin Delâilü’n-Nübüvve eserleriyle birlikte Kadı İyâz’ın eş-Şifâ adlı eserinde bu hadiseye yer verildiği aktarılmaktadır.

Risale-i Nur'daki yorum ise açıktır: Bu olay, Hz. Muhammed’in (asm) ateşperestliğin yerine tevhid inancını hâkim kılacağının bir işareti olarak değerlendirilir.

Başka bir ifadeyle, bir ateşin sönmesinden daha önemli olan sembolik anlam, Allah’tan başkasına kutsiyet atfedilmesinin reddedilmesi ve kulluğun yalnızca Allah’a yöneltilmesidir.

Sâve Gölü'nün kuruması

Doğum gecesine ilişkin rivayetlerde Sâve Gölü’nün suyunun çekildiği de aktarılır.

Klasik kaynaklarda Kisrâ’nın sarayındaki sarsıntı, Mecusî ateşinin sönmesi ve Sâve Gölü’nün kuruması aynı olaylar zinciri içerisinde anlatılmıştır.

İslamî yorum açısından burada da mesele yalnızca gölün kuruması değildir. Bediüzzaman'ın yaklaşımında bu hadiseler, Hz. Peygamber’in (asm) gelişiyle birlikte batıl inançların ve şirk anlayışlarının sarsılacağına dair işaretler olarak değerlendirilir.

Bu hadiselerin ortak noktası: Tevhid

Aktarılan bütün hadiseler birlikte düşünüldüğünde dikkat çeken ortak bir tema ortaya çıkıyor.

Bir tarafta Kâbe'deki putların devrilmesi, diğer tarafta Mecusî ateşinin sönmesi; başka tarafta ise Kisrâ'nın sarayının sarsılması ve Sâve Gölü'nün kuruması anlatılıyor.

Risale-i Nur açısından bunların ortak mesajı, Hz. Muhammed’in (asm) getireceği dinin temel esaslarından biri olan tevhidin, yani Allah’ın birliğinin ilan edilmesidir.

Bediüzzaman'ın ifadesiyle bu hadiseler, Hz. Muhammed’in (asm) ileride gerçekleştireceği büyük değişimin ön işaretleri mahiyetindedir.

Bu bakımdan mesele sadece “doğduğu gece bazı olağanüstü olaylar gerçekleşti” şeklinde okunmamalıdır. İslamî bakış açısından asıl dikkat çekilen nokta, bu hadiselerin nübüvvetin gelişini ve tevhid mücadelesinin başlayacağını haber veren işaretler şeklinde değerlendirilmesidir.

İslam âlimlerinin eserlerinde nasıl yer alıyor?

Hz. Peygamber’in (asm) doğumuyla bağlantılı olağanüstü hadiseler, tarih boyunca yalnızca tek bir eserde değil, farklı türlerdeki İslamî eserlerde ele alınmıştır.

Beyhakî, Delâilü’n-Nübüvve adlı eserinde Kisrâ’nın eyvanının sarsılması ve ateşin sönmesiyle ilgili rivayetlere yer verir. Ebû Nuaym el-İsfahânî de Delâilü’n-Nübüvve eserinde benzer rivayetleri aktarır. Kadı İyâz, eş-Şifâ adlı eserinde Hz. Peygamber’in (asm) nübüvvetine işaret eden çeşitli hadiseleri zikreder. Süyûtî ise el-Hasâisü’l-Kübrâ adlı eserinde Resûlullah’ın (asm) doğumu ve peygamberliğiyle bağlantılı olağanüstü hadiseleri geniş biçimde ele alır.

Dolayısıyla bu anlatıların İslam kültüründe uzun bir geçmişi bulunmaktadır. Bununla birlikte, rivayetlerin hadis sıhhati bakımından aynı derecede olmadığı özellikle belirtilmelidir. Bazı araştırmacılar Kisrâ, ateş ve Sâve Gölü rivayetlerinin isnadlarını ayrıca incelemiş ve rivayetlerin sıhhat derecesi konusunda ihtiyatlı olunması gerektiğini ifade etmiştir.

Bu nedenle İslamî bir haber hazırlanırken en sağlıklı ifade, “klasik İslam kaynaklarında rivayet edildiğine göre” şeklindedir.

Bediüzzaman Said Nursî'nin yaklaşımı

Bediüzzaman Said Nursî, Mektubat'ın On Dokuzuncu Mektubu'nda Hz. Muhammed’in (asm) üç yüzden fazla mucizesini ele alırken, peygamberlikten önce veya doğum sırasında meydana gelen bazı olağanüstü hadiseleri de irhasat başlığı altında değerlendirir.

Buradaki temel düşünce şudur:

Hz. Muhammed (asm) dünyaya gelmeden önce insanlık büyük ölçüde şirk, putperestlik, zulüm ve ahlaki bozulmalar içerisinde bulunuyordu. Onun gelişiyle birlikte ise Allah’ın birliğine dayanan yeni bir iman anlayışı insanlığın önüne konulacaktı.

Bu sebeple doğum gecesinde anlatılan hadiseler, Risale-i Nur perspektifinde gelecekte ortaya çıkacak büyük değişimin küçük fakat anlamlı işaretleri olarak okunmaktadır.

Rivayetler konusunda önemli bir not

Bu konunun haberleştirilmesinde bir hususun özellikle gözden kaçırılmaması gerekiyor.

Hz. Peygamber’in (asm) doğduğu gece Kisrâ sarayının sarsılması, on dört şerefenin düşmesi, Sâve Gölü’nün kuruması ve Mecusî ateşinin sönmesi gibi rivayetler İslamî kaynaklarda yer almakla birlikte, bunların hadis kaynaklarındaki sıhhat dereceleri birbirinden farklıdır. Bazı klasik âlimler bunları nübüvvet delilleri içerisinde aktarırken, bazı hadis araştırmacıları senedleri bakımından tenkit etmişlerdir.

Bu nedenle bu hadiseleri “kesinliği tartışmasız tarihî gerçekler” şeklinde sunmak yerine, “Beyhakî, Ebû Nuaym, Kadı İyâz ve Süyûtî gibi âlimlerin eserlerinde aktarılan rivayetlere göre” şeklinde vermek hem ilmî hem de İslamî açıdan daha sağlam bir habercilik olacaktır.

Buna rağmen bu rivayetlerin İslam düşüncesindeki yeri açıktır: Hz. Muhammed’in (asm) gelişi, insanlık tarihinin en büyük dönüşümlerinden biri olarak kabul edilmiş ve onun doğumuyla ilişkilendirilen bu hadiseler de nübüvvetin işaretleri ve tevhidin gelişini haber veren irhasatlar çerçevesinde yorumlanmıştır.

Hz. Muhammed’in (asm) doğumuyla birlikte anlatılan nur, putların devrilmesi, Kisrâ sarayının sarsılması ve Mecusî ateşinin sönmesi gibi hadiselerin her biri, İslam âlimlerinin eserlerinde farklı şekillerde ele alınmış; ortak yorumda ise şirkin karanlığından tevhidin nuruna geçişin sembolleri olarak değerlendirilmiştir.