Gazze’de ateşkesin geleceğine ilişkin diplomatik trafik yeniden hız kazanırken, ABD Başkanı Donald Trump’ın özel temsilcisi Jared Kushner’ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile gerçekleştirdiği görüşme bölgedeki gelişmelerin merkezine oturdu.

Kushner’ın, Hamas yöneticileriyle Mısır’da gerçekleştirdiği temasların ardından İsrail’e geçerek Netanyahu ile uzun süren bir görüşme yaptığı bildirildi. Görüşmenin temel gündemini ise Gazze’deki ateşkes planının ikinci aşamasına geçilmesi ve Trump yönetiminin hazırladığı yol haritasının uygulanması oluşturdu.

Batı basınında yer alan değerlendirmelere göre Washington, ilk aşamada sağlanan ateşkes ortamının kalıcı hale getirilmesini ve ikinci aşamanın hayata geçirilmesini istiyor. Ancak İsrail yönetiminin özellikle Hamas’ın silahsızlandırılması konusunda daha sert şartlar öne sürmesi, sürecin ilerlemesini zorlaştırıyor.

Kushner’ın Netanyahu’ya verdiği mesajın merkezinde de bu anlaşmazlığın aşılması bulunuyor.

Kushner’dan Netanyahu’ya kritik mesaj

Kushner’ın Netanyahu ile görüşmesinin, Trump yönetiminin Gazze planını yeniden hareketlendirme çabasının önemli bir parçası olduğu belirtiliyor.

ABD yönetimi, ateşkesin ikinci aşamasına geçilmesini ve tarafların üzerinde daha önce çalışılan yol haritası doğrultusunda ilerlemesini istiyor.

Ancak Netanyahu hükümeti, Hamas’ın tamamen silahsızlandırılmasının güvence altına alınmadığı bir anlaşmaya sıcak bakmıyor.

İsrail Başbakanı, Gazze’de kalıcı bir düzen kurulabilmesi için Hamas’ın askeri kapasitesinin ortadan kaldırılması gerektiğini savunuyor. Bu nedenle İsrail tarafı, ateşkesin ikinci aşamasının en önemli koşulunu Hamas’ın silahsızlandırılması olarak görüyor.

Kushner ise Washington'ın planının ilerlemesi için tarafların mevcut anlaşmazlıkları aşması gerektiği mesajını vermeye çalışıyor.

Netanyahu’nun itiraz ettiği noktalar

Gazze’deki ikinci aşamaya ilişkin en büyük anlaşmazlıklardan biri, İsrail güçlerinin bölgeden ne ölçüde ve hangi takvimle çekileceği.

ABD destekli yol haritasında Hamas’ın silahsızlandırılması, İsrail güçlerinin belirli bölgelerden çekilmesi, Gazze’de sivil bir yönetimin oluşturulması ve yeniden imar sürecinin başlatılması gibi başlıklar bulunuyor.

Netanyahu yönetimi ise İsrail'in güvenliğini tehlikeye atacak herhangi bir düzenlemeye karşı çıkıyor.

İsrail Başbakanı, Hamas’ın silahsızlandırılmasının yalnızca kağıt üzerinde kalmaması gerektiğini savunuyor.

Bu nedenle Netanyahu’nun ikinci aşamaya ilişkin temel yaklaşımı, önce Hamas’ın silahsızlandırılması, ardından İsrail’in askeri varlığının azaltılması yönünde şekilleniyor.

ABD tarafının yaklaşımı ise bu başlıkların eş zamanlı ve aşamalı biçimde ilerletilmesi yönünde.

Hamas da ikinci aşama için mesaj verdi

Diplomatik trafiğin yalnızca Washington ile Tel Aviv arasında yürütülmediği bir dönemde, Hamas temsilcileri de ABD tarafıyla doğrudan görüşmeler gerçekleştirdi.

Kushner, Mısır’da Hamas liderleriyle bir araya geldi.

Bu görüşmenin amacı, Trump yönetiminin Gazze için hazırladığı yol haritasının ikinci aşamasına ilişkin Hamas'ın tutumunu netleştirmekti.

Görüşmelerde Hamas tarafının Gazze'nin silahsızlandırılması ve askeri yapının tasfiyesi konusunda bir yol haritası üzerinde çalışmaya açık olduğu, ancak bunun İsrail'in de kendi yükümlülüklerini yerine getirmesine bağlandığı bildirildi.

Hamas'ın yaklaşımında özellikle İsrail güçlerinin Gazze'den çekilmesi, kalıcı ateşkesin sağlanması, insani yardımların artırılması ve yeniden imar sürecinin başlatılması öne çıkıyor.

İsrail'in saldırıları da görüşmelerin gölgesinde

Diplomatik görüşmeler sürerken Gazze'de saldırıların devam etmesi, ateşkes sürecinin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyuyor.

Reuters'ın aktardığı bilgilere göre ABD temsilcileri bölgedeki diplomatik temaslarını sürdürürken İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırıları da devam etti. Washington'ın desteklediği plan, çatışmaların sona erdirilmesi, Hamas'ın silahsızlandırılması, İsrail güçlerinin çekilmesi ve Gazze'nin sivil bir Filistin yönetimi altında yeniden yapılandırılmasını öngörüyor.

Bu durum, diplomasi masasında yapılan görüşmeler ile sahadaki gelişmeler arasındaki çelişkiyi de büyütüyor.

Bir tarafta ateşkesin ikinci aşamasına geçilmesi için yoğun diplomatik görüşmeler yürütülürken, diğer tarafta Gazze'deki askeri faaliyetlerin sürmesi taraflar arasındaki güven problemini daha da derinleştiriyor.

Trump yönetimi neden ikinci aşamayı istiyor?

Trump yönetimi açısından Gazze'deki ilk ateşkes aşamasının kalıcı bir siyasi çözüme dönüştürülmesi büyük önem taşıyor.

İlk aşama, çatışmaların durdurulması ve esirlerin serbest bırakılması gibi başlıkları kapsarken, ikinci aşama çok daha kapsamlı bir siyasi ve güvenlik düzenlemesini hedefliyor.

Bu aşamada yalnızca silahların susturulması değil, Gazze'nin gelecekte nasıl yönetileceği de tartışılıyor.

ABD'nin planında Hamas'ın yönetimden çekilmesi, Gazze'de teknokratik bir Filistin yönetiminin oluşturulması ve bölgenin yeniden inşasının uluslararası bir mekanizma üzerinden yürütülmesi gibi başlıklar bulunuyor.

Bu nedenle ikinci aşama, basit bir ateşkes uzatmasından çok daha fazlasını ifade ediyor.

Gazze’nin geleceği masada

İkinci aşamanın hayata geçirilmesi halinde Gazze'de savaş sonrasındaki yönetim modelinin de şekillenmesi bekleniyor.

ABD destekli plan, Hamas'ın askeri ve siyasi etkisinin azaltıldığı, bölgenin günlük yönetiminin teknokratlardan oluşan bir Filistin yönetimine devredildiği bir model üzerinde duruyor.

Bunun yanında altyapının yeniden kurulması, sağlık ve sanitasyon sistemlerinin onarılması ve Gazze'nin ekonomik açıdan yeniden ayağa kaldırılması da planın önemli parçaları arasında yer alıyor.

Trump yönetimi tarafından oluşturulan Board of Peace mekanizmasının da bu sürecin uluslararası ayağında rol üstlenmesi planlanıyor. Kushner ve Board of Peace temsilcileriyle Netanyahu arasında yapılan son görüşmede Gazze için iki çalışma grubunun kurulması konusunda anlaşmaya varıldığı bildirildi. Gruplardan birinin silahsızlanma ve askerden arındırma, diğerinin ise sağlık ve sanitasyon konularına odaklanacağı aktarıldı.

Ancak görüşmelerden kesin sonuç çıkmadı

Kushner ile Netanyahu arasındaki görüşmenin uzun ve kapsamlı geçmesine rağmen, Gazze planının uygulanması konusunda kesin bir İsrail taahhüdünün ortaya çıkmadığı bildiriliyor.

Hürriyet Daily News'in aktardığı değerlendirmeye göre taraflar iki çalışma grubu oluşturulması konusunda anlaşırken, İsrail'in ABD destekli yol haritasının tamamını uygulamaya yönelik net bir taahhüt vermediği belirtiliyor.

Bu durum, Washington'ın önünde hâlâ ciddi bir diplomatik engel bulunduğunu gösteriyor.

ABD yönetimi ikinci aşamayı başlatmak istiyor.

Hamas belirli şartlar altında silahsızlanma sürecine ilişkin görüşmeye açık mesajlar veriyor.

Ancak İsrail, güvenlik gerekçeleriyle daha kapsamlı garantiler talep ediyor.

Bu üç farklı yaklaşımın ortak bir noktada buluşması ise oldukça zor görünüyor.

Hamas’ın silahsızlandırılması kilit başlık

Sürecin önündeki en büyük düğüm noktası Hamas'ın silahsızlandırılması.

İsrail, Hamas'ın silahlarını tamamen bırakmasını ve askeri kapasitesinin ortadan kaldırılmasını istiyor.

ABD yönetimi de planın önemli unsurlarından biri olarak Hamas'ın silahsızlandırılmasını görüyor.

Hamas ise silahsızlanma konusunda müzakereye açık olduğunu belirtirken, İsrail'in de Gazze'den çekilmesi ve kalıcı ateşkes gibi yükümlülükleri yerine getirmesini talep ediyor.

Dolayısıyla tarafların birbirinden beklediği adımlar birbirine bağlı hale geliyor.

İsrail, Hamas'ın silahsızlandırılmasını istiyor.

Hamas, İsrail'in çekilmesini istiyor.

ABD ise iki sürecin aynı yol haritası içerisinde ilerletilmesini amaçlıyor.

Netanyahu üzerindeki siyasi baskı

İsrail Başbakanı Netanyahu'nun Gazze planına yaklaşımı yalnızca dış politika açısından değil, iç siyasi dengeler bakımından da önem taşıyor.

Netanyahu'nun koalisyonundaki bazı aşırı sağcı aktörler, Hamas'ın tamamen ortadan kaldırılmadığı veya Gazze'de İsrail'in askeri kontrolünün azaltıldığı herhangi bir anlaşmaya karşı çıkıyor.

Bu nedenle Netanyahu'nun Washington ile Tel Aviv arasındaki diplomatik baskı kadar kendi hükümetindeki siyasi dengeleri de hesaba katması gerekiyor.

Batı basınındaki değerlendirmelerde İsrail'deki siyasi takvimin de Netanyahu'nun Gazze politikasını etkileyen unsurlardan biri olduğu belirtiliyor.

Bu tablo Netanyahu'nun neden ABD'nin talep ettiği hızda ilerlemek konusunda temkinli davrandığını anlamak açısından önemli.

Washington ile Tel Aviv arasında görüş ayrılığı mı oluşuyor?

Trump yönetimi ile Netanyahu hükümeti arasındaki ilişkiler uzun süredir yakın olsa da Gazze'nin geleceği konusunda her başlıkta aynı görüşün paylaşılmadığı görülüyor.

Washington, Trump'ın hazırladığı planın hayata geçirilmesini istiyor.

Netanyahu ise İsrail'in güvenlik taleplerinin karşılanmasını öncelikli görüyor.

Bu nedenle iki taraf arasında doğrudan bir siyasi kopuştan söz etmek için henüz erken olsa da Gazze konusunda yaklaşım farklılıklarının daha görünür hale geldiği söylenebilir.

Kushner'ın Netanyahu ile yaptığı görüşme de bu açıdan önem taşıyor.

Çünkü Trump yönetimi artık yalnızca Hamas'a mesaj vermekle kalmıyor; İsrail yönetimini de planın uygulanması konusunda ikna etmeye çalışıyor.

Türkiye, Mısır ve Katar da sürecin içinde

Gazze'deki ateşkes görüşmeleri yalnızca ABD, İsrail ve Hamas arasında yürümüyor.

Mısır ve Katar uzun süredir arabuluculuk sürecinde önemli roller üstlenirken, Türkiye de diplomatik temaslarda yer alan ülkeler arasında bulunuyor.

Reuters'a göre Kushner ve diğer ABD temsilcileri Kahire'de Mısırlı, Katarlı ve Türk arabulucularla görüşmeler gerçekleştirdi.

Bu durum, Gazze'deki anlaşmanın uygulanmasının bölgesel diplomasi açısından ne kadar geniş bir aktör grubunu ilgilendirdiğini gösteriyor.

İkinci aşama neden kritik?

Ateşkesin ikinci aşaması hayata geçirilebilirse Gazze'de savaş sonrası düzenin temellerinin atılması mümkün olabilir.

Ancak ikinci aşamanın başarısız olması halinde mevcut ateşkesin daha fazla zarar görmesi ve çatışmaların yeniden şiddetlenmesi riski bulunuyor.

Bu nedenle Kushner'ın Netanyahu ile görüşmesi yalnızca bir diplomatik ziyaret olarak değerlendirilmiyor.

Görüşmenin temelinde, Gazze'de savaşın gerçekten sona erdirilip erdirilemeyeceği sorusu bulunuyor.

Eğer taraflar silahsızlanma, İsrail'in çekilmesi ve Gazze'nin yönetimi gibi başlıklarda ortak bir formül bulamazsa ateşkesin kalıcı hale getirilmesi oldukça zorlaşacak.

Sonuç: Gazze’de yeni aşamanın kaderi Netanyahu’nun kararına da bağlı

Jared Kushner'ın Hamas ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından Netanyahu ile masaya oturması, Trump yönetiminin Gazze'deki diplomatik süreci yeniden canlandırmak istediğini ortaya koyuyor.

Washington, ateşkesin ikinci aşamasına geçilmesini ve Hamas'ın silahsızlandırılması, İsrail güçlerinin çekilmesi, Gazze'de yeni bir sivil yönetimin kurulması ve yeniden imar sürecinin başlatılması gibi başlıkların ilerletilmesini istiyor.

Ancak Netanyahu yönetimi özellikle Hamas'ın tamamen silahsızlandırılması konusunda ısrarcı.

Bu nedenle Kushner'ın Netanyahu'ya yönelik mesajının arkasında çok daha büyük bir diplomatik hedef bulunuyor: İsrail'in ikinci aşamanın önünü kapatmaması ve ABD'nin hazırladığı yol haritasının uygulanmasına izin vermesi.

Son görüşmede iki çalışma grubunun oluşturulması konusunda anlaşılması, diplomatik sürecin tamamen tıkanmadığını gösterse de temel sorunlar henüz çözülmüş değil.

Önümüzdeki dönemde tarafların özellikle üç konuda ortak bir noktaya ulaşıp ulaşamayacağı belirleyici olacak:

Hamas'ın silahsızlandırılması, İsrail'in Gazze'den çekilmesi ve kalıcı ateşkesin güvence altına alınması.

Bu başlıklarda uzlaşma sağlanması halinde Gazze'de yeni bir dönemin kapısı açılabilir.

Ancak görüş ayrılıklarının devam etmesi halinde, mevcut ateşkesin geleceği ve Gazze'nin yeniden yapılanma süreci üzerindeki belirsizlik de sürecek.