Ukrayna ekonomisinde son yıllarda giderek büyüyen borç yükü, açıklanan yeni verilerle birlikte yeniden gündemin merkezine yerleşti. Ukrayna Maliye Bakanlığı'nın verileri, ülkenin toplam devlet ve devlet garantili borcunun son 13 yılda olağanüstü bir seviyeye ulaştığını ortaya koyuyor.

Bakanlık verilerine göre 2013 yılının sonunda 585 milyar grivna seviyesinde bulunan toplam kamu borcu, 30 Haziran 2026 itibarıyla 9 trilyon 491 milyar grivnaya yükseldi. Dolar karşılığı yaklaşık 212 milyar dolar olarak hesaplanan bu rakam, 2013 sonundaki seviyeye kıyasla borç stokunun yaklaşık 16,2 katına çıktığını gösteriyor.

Bu artış, Ukrayna'nın son 13 yılda geçirdiği siyasi, ekonomik ve güvenlik krizlerinin ülkenin mali yapısı üzerindeki etkisini de gözler önüne seriyor.

Borç 13 yılda 16 katına çıktı

Ukrayna'nın kamu borcundaki yükseliş özellikle savaş yıllarında hız kazandı.

2013 yılında 585 milyar grivna seviyesinde olan toplam devlet ve devlet garantili borcun 2026 ortasında 9,5 trilyon grivnaya yaklaşması, yalnızca nominal olarak büyük bir artış anlamına gelmiyor. Aynı zamanda Ukrayna bütçesinin giderek daha fazla dış finansmana ihtiyaç duyduğunu da ortaya koyuyor.

Ülkenin para birimi grivnada yıllar içerisinde yaşanan değer kayıpları da dolar bazındaki karşılaştırmaların yorumlanmasında dikkate alınması gereken unsurlardan biri. Ancak hangi kur üzerinden hesaplama yapılırsa yapılsın, kamu borcundaki artışın son derece yüksek olduğu görülüyor.

Meydan olaylarından savaşa uzanan süreç

Borç artışının başlangıç noktası olarak 2013 sonundaki Meydan olaylarının gösterilmesi, Ukrayna'nın son 13 yılda yaşadığı siyasi ve ekonomik dönüşümün önemini ortaya koyuyor.

2013 yılının sonlarında dönemin hükümetinin Avrupa Birliği ile Ortaklık Anlaşması sürecini askıya almasının ardından Kiev'deki Bağımsızlık Meydanı'nda protestolar başladı. Gösteriler kısa sürede ülke geneline yayıldı ve siyasi krizin derinleşmesine neden oldu.

2014 yılında Viktor Yanukoviç'in görevden ayrılmasıyla sonuçlanan süreç sonrasında Ukrayna ekonomisi yeni bir döneme girdi.

Kırım'ın Rusya tarafından ilhakı ve Donbas bölgesindeki çatışmalar, ülkenin ekonomik kaynakları üzerinde ciddi baskı oluşturdu.

Aradan geçen yıllarda Ukrayna yönetimi bir yandan ekonomiyi ayakta tutmaya çalışırken diğer yandan savunma harcamaları ve kamu finansmanı açısından giderek daha ağır bir yükle karşı karşıya kaldı.

2022 sonrası borçlanma hızlandı

Ukrayna'nın kamu borcundaki yükselişin en önemli dönüm noktalarından biri ise 2022'de başlayan geniş çaplı savaş oldu.

Savaşın başlamasıyla birlikte Ukrayna'nın kamu gelirleri üzerinde büyük baskı oluşurken, savunma ve güvenlik harcamaları önemli ölçüde arttı.

Ekonomik faaliyetlerin savaş nedeniyle zarar görmesi de vergi gelirlerini ve devletin kendi kaynaklarıyla bütçeyi finanse etme kapasitesini sınırladı.

Bunun sonucunda Kiev yönetimi, bütçe açıklarını kapatabilmek ve kamu hizmetlerinin devamlılığını sağlayabilmek için uluslararası finansal desteğe daha fazla ihtiyaç duymaya başladı.

Bütçe açığı dış yardımlarla kapatılıyor

Ukrayna yönetimi, savaş döneminde ortaya çıkan bütçe açıklarının önemli bölümünü dış finansman yoluyla karşılamaya çalışıyor.

Batılı ülkeler ve uluslararası kuruluşlar tarafından sağlanan kredi, hibe ve diğer finansman mekanizmaları, Ukrayna devletinin mali yapısının ayakta tutulmasında önemli rol oynuyor.

Ancak kredilerin önemli bir bölümü gelecekte geri ödenmesi gereken yükümlülükler oluşturuyor.

Bu nedenle bugün sağlanan finansmanın bir bölümü Ukrayna'nın kısa vadeli mali ihtiyaçlarını karşılamasına yardımcı olurken, uzun vadede kamu borcu üzerinde baskı yaratabiliyor.

Ukrayna'nın borç stokunun 2026 ortasında 9 trilyon 491 milyar grivnaya ulaşması da bu finansman modelinin ülkenin kamu maliyesinde oluşturduğu büyüyen yükü ortaya koyuyor.

Savaş ekonomisi mali dengeleri zorluyor

Savaş halindeki bir ülkenin normal ekonomik koşullarda uygulayabileceği bütçe politikalarını sürdürmesi son derece zor.

Devletin öncelikleri değişiyor.

Savunma harcamaları artıyor, altyapının onarılması için kaynak gerekiyor, savaş nedeniyle yerinden edilen insanların ihtiyaçlarının karşılanması gerekiyor ve enerji altyapısı başta olmak üzere zarar gören kamu varlıklarının yeniden ayağa kaldırılması gerekiyor.

Bütün bunlar devlet bütçesi üzerinde ek yük oluşturuyor.

Buna karşılık savaşın ekonomik faaliyetleri ve üretimi olumsuz etkilemesi, bütçenin gelir tarafında aynı ölçüde bir artış yaşanmasını engelleyebiliyor.

Sonuçta aradaki farkın borçlanma yoluyla kapatılması kaçınılmaz hale gelebiliyor.

Borcun büyüklüğü neden önemli?

Kamu borcunun tek başına yükselmesi her zaman ekonomik kriz anlamına gelmiyor.

Burada önemli olan borcun ülkenin ekonomik büyüklüğüne, bütçe gelirlerine ve gelecekteki ödeme kapasitesine oranı.

Bir ülke yüksek miktarda borç taşısa bile güçlü bir ekonomik büyümeye, yüksek vergi gelirlerine ve uygun finansman koşullarına sahipse bu borcu yönetebilir.

Ancak savaş koşullarındaki bir ekonomide durum daha karmaşık.

Ukrayna'nın ekonomik büyümesi savaşın seyrine, dış yardımlara, enerji altyapısının durumuna ve yeniden inşa sürecine doğrudan bağlı.

Dolayısıyla borcun 212 milyar dolar seviyesini aşması, ülkenin gelecekteki bütçe planlaması açısından önemli bir mesele oluşturuyor.

Dış yardımlar kritik hale geldi

Ukrayna'nın mali yapısında Batılı ülkelerden ve uluslararası kuruluşlardan gelen finansman önemli bir yere sahip.

Kiev yönetimi, savaşın devam ettiği dönemde kamu çalışanlarının maaşlarından sosyal ödemelere kadar birçok harcama kalemini sürdürebilmek için dış finansmana ihtiyaç duyuyor.

Ancak dış yardımların zamanlaması ve büyüklüğü konusunda yaşanan gecikmeler, Ukrayna bütçesinde dönemsel finansman sorunlarına yol açabiliyor.

Yeni yardım paketlerinin uzun müzakereler sonrasında onaylanması da Kiev yönetiminin mali planlamasını zorlaştıran unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.

Borç yükünün geleceği savaşın seyrine bağlı

Ukrayna'nın kamu borcunun gelecekte hangi seviyeye ulaşacağı konusunda en önemli belirleyici faktörlerden biri savaşın ne zaman ve hangi şartlarda sona ereceği olacak.

Savaşın devam etmesi halinde savunma harcamalarının yüksek kalması ve bütçe açığının sürmesi beklenebilir.

Böyle bir ortamda dış finansmana duyulan ihtiyaç da devam edebilir.

Buna karşılık kalıcı bir barış ortamının oluşması, Ukrayna ekonomisinin yeniden büyümesine ve vergi gelirlerinin artmasına imkan sağlayabilir.

Ancak savaşın sona ermesi de kamu maliyesi açısından tüm sorunların bir anda ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor.

Çünkü savaş sonrasında ülkenin altyapısının, konut stokunun, enerji sisteminin ve sanayi kapasitesinin yeniden inşa edilmesi için çok büyük miktarda kaynağa ihtiyaç duyulacak.

Yeniden inşa faturası da borç tartışmasını büyütebilir

Ukrayna'nın önündeki en büyük ekonomik meselelerden biri yalnızca mevcut borcun yönetilmesi olmayacak.

Savaş nedeniyle zarar gören şehirlerin, yolların, enerji tesislerinin, sanayi bölgelerinin ve diğer altyapının yeniden inşa edilmesi için de büyük finansman gerekiyor.

Bu finansmanın hibe şeklinde sağlanması Ukrayna açısından daha avantajlı olurken, kredi ağırlıklı bir model kamu borcunun daha da yükselmesine neden olabilir.

Bu nedenle savaş sonrası yeniden yapılanmanın nasıl finanse edileceği, Ukrayna'nın gelecekteki borç sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşıyor.

Ekonomi için uzun vadeli sınav

Ukrayna'nın önünde artık yalnızca savaşın ekonomik maliyetini karşılamak değil, aynı zamanda savaş sonrasında sürdürülebilir bir ekonomik yapı oluşturmak gibi çok daha uzun vadeli bir hedef bulunuyor.

Üretimin yeniden canlandırılması, yabancı yatırımların çekilmesi, ihracat kapasitesinin artırılması ve vergi tabanının genişletilmesi bu süreçte kritik önem taşıyacak.

Ekonominin büyümesi, borcun milli gelire oranının zaman içinde daha yönetilebilir hale gelmesine yardımcı olabilir.

Ancak büyümenin zayıf kalması ve yeni borçlanma ihtiyacının devam etmesi halinde kamu maliyesindeki baskı daha da artabilir.

Avrupa ve Batı için de mali yük

Ukrayna'nın borç sorununu yalnızca Kiev yönetiminin iç meselesi olarak değerlendirmek de mümkün değil.

Çünkü Ukrayna'ya sağlanan finansal desteklerin önemli bölümünde Avrupa ülkeleri ve diğer Batılı devletler doğrudan veya dolaylı biçimde rol oynuyor.

Dolayısıyla Ukrayna'nın kamu maliyesindeki gelişmeler, destek sağlayan ülkelerin bütçeleri ve mali politikaları açısından da önem taşıyor.

Savaş uzadıkça Ukrayna'nın finansman ihtiyacının artması, Batılı ülkelerin önündeki ekonomik ve siyasi kararları da zorlaştırabilir.

Bu durum, Ukrayna'ya verilen desteğin yalnızca askeri değil, aynı zamanda uzun vadeli bir ekonomik taahhüde dönüşmesine neden oluyor.

16 katlık artış dikkat çekiyor

Bugün gelinen noktada en çarpıcı veri ise borcun ulaştığı toplam seviyeden çok, 2013'ten bu yana yaşanan değişimin büyüklüğü.

13 yıl önce 585 milyar grivna seviyesinde bulunan toplam devlet ve devlet garantili borcun 2026 ortasında 9 trilyon 491 milyar grivnaya çıkması, yaklaşık 16,2 katlık bir artış anlamına geliyor.

Bu tablo, Ukrayna'nın son yıllarda ne kadar ağır ekonomik ve mali baskılarla karşı karşıya kaldığını ortaya koyuyor.

Ancak borç artışının tamamını tek bir siyasi olay veya tek bir döneme bağlamak ekonomik açıdan doğru olmayacaktır. Meydan olaylarının ardından yaşanan siyasi kriz, 2014 sonrası çatışmalar, ekonomik dalgalanmalar ve 2022'den itibaren devam eden savaş, birbirini takip eden ve kamu maliyesini farklı biçimlerde etkileyen süreçler oldu.

Önümüzdeki dönem kritik olacak

Ukrayna'nın bundan sonraki ekonomik performansı, kamu borcunun sürdürülebilirliği açısından belirleyici olacak.

Savaşın sona ermesi halinde ülkenin yeniden yapılanma süreci ekonomik büyümeyi hızlandırabilir. Ancak aynı süreç yeni finansman ihtiyacını da beraberinde getirecek.

Bu nedenle Ukrayna'nın önündeki temel soru yalnızca “Borç ne kadar?” olmayacak.

Asıl soru, “Bu borç hangi gelirlerle ve hangi ekonomik büyüme modeliyle geri ödenecek?”

Kiev yönetiminin önümüzdeki yıllarda izleyeceği maliye politikası, dış yardımların yapısı, yeniden yapılandırma görüşmeleri ve ekonomik büyümenin hızı bu sorunun yanıtını belirleyecek.

Sonuç: Ukrayna ekonomisinin önündeki en büyük dosyalardan biri borç

Ukrayna'nın kamu ve devlet garantili borcunun 2013 sonundan 2026 ortasına kadar 16,2 kat artarak yaklaşık 212 milyar dolara ulaşması, ülkenin mali yapısındaki dönüşümün boyutunu gösteriyor.

Meydan olaylarının ardından başlayan siyasi ve ekonomik çalkantılar, 2014 sonrası güvenlik sorunları ve özellikle 2022'de başlayan savaş, Ukrayna'nın kamu maliyesi üzerindeki baskıyı artırdı.

Bütçe açıklarının dış finansmanla karşılanması, savaş harcamalarının yüksekliği ve önümüzdeki dönemde ihtiyaç duyulacak yeniden inşa yatırımları, borç yönetimini Ukrayna ekonomisinin en kritik başlıklarından biri haline getiriyor.

Önümüzdeki süreçte savaşın seyri kadar dış finansmanın devamlılığı, ekonomik büyüme, borç yapılandırmaları ve savaş sonrası yeniden inşa maliyetleri de Ukrayna'nın ekonomik geleceğini belirleyecek.

Bugünkü tablo ise oldukça net:

Ukrayna'nın kamu borcu, 13 yıl öncesine göre 16 katı aşan bir seviyeye ulaşmış durumda ve ülke ekonomisi önümüzdeki yıllarda bu borç yükünü yönetmek zorunda kalacak.