İnsan, çevresindeki dünyayı yalnızca görmekle kalmıyor; gördüklerine anlam vermeye çalışıyor.

Gökyüzüne baktığında yıldızları görüyor.

Bir ağacın büyümesini izliyor.

Bir çiçeğin güzelliğini fark ediyor.

Kendi bedenindeki olağanüstü sistemleri düşünüyor.

Ardından daha büyük sorular ortaya çıkıyor:

Bütün bunlar neden var?

Bu düzen nasıl meydana geldi?

İnsanın bu büyük sistem içerisindeki yeri ne?

Hayatın bir amacı var mı?

Bu sorulara verilen cevaplar, insanın dünyaya bakışını da değiştiriyor.

Aynı kâinat, farklı anlamlar

İman perspektifinde kâinattaki varlıklar yalnızca maddeden oluşan nesneler olarak görülmüyor.

Bir çiçeğin güzelliği, bir yıldızın düzeni, insan bedenindeki sistemler ve canlılar arasındaki uyum; Allah'ın yaratma sanatının ve kudretinin göstergeleri olarak değerlendiriliyor.

Bu anlayışta kâinat, birbirinden kopuk varlıkların meydana getirdiği büyük bir yığın değil.

Her parçası birbiriyle bağlantılı, anlamlı ve hikmetli bir bütün.

Bu nedenle insan çevresine baktığında yalnızca fiziksel olayları değil, aynı zamanda yaratılışın işaretlerini de okumaya çalışıyor.

İnançsız bakış açısında tablo nasıl değişiyor?

Allah'ın yaratıcı olduğu kabul edilmediğinde, kâinattaki olaylar farklı bir çerçevede açıklanıyor.

Varlıkların ortaya çıkışı, gelişimi ve birbirleriyle ilişkileri doğal süreçler üzerinden değerlendiriliyor.

Bu yaklaşımın temel sonucu, kâinatın nihai bir yaratılış amacı taşıyıp taşımadığı sorusunun farklı cevaplanması.

Bir çiçek biyolojik özellikleriyle açıklanabilir.

Bir yıldız fizik kuralları çerçevesinde incelenebilir.

İnsan da biyolojik yapısı ve evrimsel geçmişi üzerinden ele alınabilir.

Ancak İslamî bakış açısından mesele burada sona ermiyor.

Çünkü fiziksel açıklamanın yanında şu soru da soruluyor:

“Bütün bu düzeni var eden ve ona anlam kazandıran kim?”

İnsan neden sıradan bir canlı olarak görülmüyor?

İnsan diğer canlılarla birlikte maddi bir bedene sahip.

Yiyor, içiyor, uyuyor, büyüyor ve yaşlanıyor.

Fakat insanın bundan farklı bir yönü daha bulunuyor.

Düşünüyor.

Sorguluyor.

Kendisini değerlendiriyor.

Geleceği planlıyor.

Doğru ile yanlışı ayırt etmeye çalışıyor.

Vicdan ve merhamet hissediyor.

Adalet arıyor.

Ölümden sonra ne olacağını sorguluyor.

Bu özellikler, insanın yalnızca biyolojik ihtiyaçlarından ibaret olmadığını gösteriyor.

İslamî anlayışta insanın akıl, irade ve vicdan gibi özellikleri, onun sorumluluk sahibi bir kul olmasının temel unsurları arasında değerlendiriliyor.

İnsan kendisini nasıl görürse hayatını da ona göre kuruyor

Bir insan kendisini yalnızca doğan, yaşayan ve ölen bir canlı olarak görürse hayatındaki öncelikleri de buna göre şekillenebilir.

Para kazanmak önemli hale gelebilir.

Makam ve itibar ön plana çıkabilir.

Haz ve rahatlık hayatın temel amacı haline gelebilir.

Ancak insan kendisini Allah tarafından yaratılmış ve ölümden sonra hesabı verilecek bir varlık olarak görürse, aynı hayatın anlamı değişiyor.

Para yalnızca harcanacak bir imkan değil, nasıl kazanıldığı ve nasıl kullanıldığı sorulan bir emanet haline geliyor.

Makam yalnızca güç değil, sorumluluk anlamına geliyor.

Zaman yalnızca tüketilecek bir süre değil, değerlendirilecek bir nimet olarak görülüyor.

Sorumluluk düşüncesi burada önem kazanıyor

İnsan yaptığı seçimlerden sorumlu olduğunu düşündüğünde davranışlarına daha farklı bakıyor.

Bir başkasına yardım etmek yalnızca insani bir davranış olmaktan çıkıp Allah'ın rızasını kazanma vesilesi haline gelebiliyor.

Birine zarar vermemek yalnızca toplumsal kurallara uymak değil, aynı zamanda ahlaki bir sorumluluk olarak görülüyor.

Kul hakkı, adalet, merhamet, doğruluk ve emanete riayet gibi kavramlar bu anlayış içerisinde daha geniş bir anlam kazanıyor.

Kâinattaki düzen ne söylüyor?

Kâinatta çok farklı varlıklar arasında dikkat çekici bir uyum bulunuyor.

Güneş dünyadaki hayat için gerekli enerjiyi sağlıyor.

Su yaşamın devamında temel rol oynuyor.

Toprak bitkilerin yetişmesini sağlıyor.

Bitkiler ve hayvanlar insanın yaşamıyla doğrudan bağlantılı.

İnsan bedeninde ise sayısız sistem aynı anda çalışıyor.

İslamî bakış açısı bu tabloyu yalnızca birbirinden bağımsız fiziksel olayların toplamı olarak değerlendirmiyor.

Bu düzenin arkasında ilim, kudret, irade ve hikmet sahibi bir Yaratıcı bulunduğunu savunuyor.

İnsan kâinata bakarken aslında kendisini de tanıyor

Kâinatın nasıl yorumlandığı, insanın kendisini nasıl değerlendirdiğini de etkiliyor.

Eğer insan bütün varlıkları anlamsız ve amaçsız kabul ederse, kendisinin de bu sistem içerisindeki konumu farklı olacaktır.

Fakat kâinatı Allah'ın eseri olarak gören insan, kendisini de bu büyük yaratılışın içerisinde özel bir sorumluluk taşıyan varlık olarak değerlendiriyor.

Bu noktada insanın değeri yalnızca sahip olduğu servet, makam veya fiziksel güçle ölçülmüyor.

İnsanın asıl değeri, kendisine verilen akıl, irade, vicdan ve kulluk kabiliyetiyle ilişkilendiriliyor.

Ölüm karşısındaki iki farklı yaklaşım

İnsanın dünya hayatına verdiği anlam, ölüm karşısında daha belirgin hale geliyor.

Hayatın yalnızca maddi varoluştan ibaret olduğu düşüncesinde ölüm, dünya hayatının sona ermesi anlamına geliyor.

İslamî inançta ise ölüm bir yok oluş değil, ahiret hayatına açılan bir geçiş olarak kabul ediliyor.

Bu farklılık insanın yaşadığı hayatı da değiştiriyor.

Çünkü ölümün son olmadığını düşünen insan, dünya hayatındaki davranışlarının gelecekte karşılığının olacağına inanıyor.

İyiliklerin karşılıksız kalmayacağına, kötülüklerin ise hesapsız bırakılmayacağına inanmak, hayatın sorumluluk anlayışını güçlendiriyor.

İnanç yalnızca düşünce olarak kalmıyor

İnancın önemli taraflarından biri, insanın günlük hayatına yansıması.

Bir insan Allah'ın kendisini gördüğüne ve yaptıklarından haberdar olduğuna inanıyorsa, kimsenin görmediği yerde de davranışlarına dikkat etmesi gerektiğini düşünebilir.

Bir insan hayatının bir amacı olduğuna inanıyorsa, zamanını yalnızca eğlence ve tüketim için kullanmak istemeyebilir.

Bir insan ölümden sonra hesap olduğuna inanıyorsa, yaptığı haksızlıkları yalnızca dünyadaki cezalar açısından değerlendirmeyebilir.

Böylece inanç, teorik bir kabul olmaktan çıkıp ahlaki ve pratik bir hayat anlayışına dönüşüyor.

Kâinatı anlamlandırmak insanın hayatını da anlamlandırıyor

İnsanın dünyaya bakışındaki en önemli sonuçlardan biri burada ortaya çıkıyor.

Kâinat anlamsız görülürse insanın hayatındaki anlam da büyük ölçüde kendi oluşturduğu hedeflere bağlı hale gelebilir.

Kâinat Allah'ın eseri olarak görüldüğünde ise insan, kendisini daha büyük bir bütünün parçası olarak değerlendiriyor.

Hayat bir amaç taşıyor.

İnsan sorumluluk taşıyor.

İyilik anlam kazanıyor.

Kötülük önem kazanıyor.

Ölüm yeni bir hayatın başlangıcı olarak görülüyor.

Ve insanın dünya üzerindeki kısa ömrü, sonsuz bir geleceğe hazırlık olarak değerlendiriliyor.

Sonuç

İnsanın kâinata nasıl baktığı, aslında kendisini nasıl gördüğünü ve hayatını nasıl yaşayacağını da belirliyor.

İslamî bakış açısından kâinat başıboş ve anlamsız bir maddeler bütünü değil; Allah'ın ilmini, kudretini, hikmetini ve sanatını gösteren büyük bir eser olarak görülüyor.

İnsan da bu eserin içerisinde sıradan ve amaçsız bir varlık değil; akıl, irade ve sorumluluk verilmiş bir kul olarak değerlendiriliyor.

Bu nedenle mesele yalnızca kâinatın nasıl meydana geldiği sorusuyla sınırlı kalmıyor.

Asıl mesele, insanın gördüğü kâinatı nasıl okuduğu.

Çünkü aynı gökyüzüne bakan iki insan, tamamen farklı sonuçlara ulaşabilir.

Biri yalnızca yıldızları görür.

Diğeri ise yıldızların ardındaki yaratılışın, düzenin ve kudretin işaretlerini düşünür.

İslamî anlayışta iman, insanın yalnızca Allah'a inanmasını değil; bütün kâinata, kendi varlığına, hayatına, ölümüne ve sorumluluklarına anlamlı bir bütünlük içerisinde bakmasını sağlar.