İnsan başını kaldırıp kâinata biraz dikkatle baktığında, karşısında birbirinden kopuk ve tesadüfen bir araya gelmiş varlıklar değil, tek bir emre itaat eden muazzam bir düzen görür.

Güneş belirli bir düzen içerisinde doğup batıyor.

Ay kendi hareketini sürdürüyor.

Gece ve gündüz birbirini takip ediyor.

Mevsimler sırasıyla geliyor.

Toprak bitkileri yetiştiriyor.

Bitkiler hayvanlara ve insanlara rızık oluyor.

Hayvanlar insanın çeşitli ihtiyaçlarına hizmet ediyor.

İnsan ise bütün bu nimetlerden faydalanarak hayatını sürdürüyor.

Bütün bunlar olurken hiçbir canlı, kâinatın tamamını yönetmeye veya kendi rızkını baştan sona hazırlamaya ihtiyaç duymuyor.

Çünkü Allah, her mahlûkun ihtiyacını biliyor ve rızkını ona göre gönderiyor.

Kâinatta başıboşluk değil, birlik var

Bir şehirde binlerce insanın aynı anda farklı işlerle uğraştığını düşünelim.

Bütün bu insanların tamamen bağımsız ve kontrolsüz hareket ettiğini varsayarsak, şehirde düzenin devam etmesi mümkün olmaz.

Oysa kâinatta bundan çok daha büyük bir düzen var.

Milyarlarca canlı, sayısız bitki türü, gök cisimleri, mevsimler, su döngüsü ve birbirine bağlı ekolojik sistemler aynı anda işlemeye devam ediyor.

Üstelik bu sistemler birbirinin ihtiyacını karşılıyor.

İşte bu durum, kâinatın tek bir yaratıcının kudretiyle yaratıldığını ve tek bir Rabbin idaresi altında bulunduğunu gösteren en büyük delillerden biridir.

Güneş bütün canlıların hizmetinde

Güneş yalnızca gökyüzünde duran bir ışık kaynağı değildir.

Allah'ın emriyle yeryüzündeki hayatın devamına hizmet eden büyük bir nimettir.

Bitkiler güneş ışığından faydalanıyor.

Bitkiler sayesinde canlıların önemli bir kısmının beslenme zinciri devam ediyor.

Dünya'nın ısısı ve iklim sistemleri güneşten gelen enerjiyle yakından bağlantılı.

İnsan ise bütün bu nimetlerden doğrudan faydalanıyor.

Fakat insan güneşi yaratmadığı gibi, onun hareketini de yönetmiyor.

Güneşin doğuşunu insan sağlamıyor.

Işığını insan üretmiyor.

Bütün bunlar, Allah'ın kudretinin kâinattaki açık tecellileridir.

Gece ve gündüz de birer ilahî nimet

Gece ve gündüzün düzenli şekilde birbirini takip etmesi, insan hayatının en sıradan olaylarından biri gibi görünebilir.

Fakat biraz düşünüldüğünde bunun ne kadar büyük bir nimet olduğu anlaşılır.

İnsan gündüz çalışıyor, gece dinleniyor.

Bitkiler, hayvanlar ve diğer canlılar kendi hayatlarını bu düzen içerisinde sürdürüyor.

Dünya'nın hareketleri, atmosfer, ışık ve sıcaklık gibi sayısız faktör birbiriyle bağlantılı şekilde devam ediyor.

İnsan bunların hiçbirini kendi başına yönetmiyor.

Allah, kâinatı insanın yaşayabileceği ve ihtiyaçlarını karşılayabileceği şekilde düzenliyor.

Mevsimler de ilahî düzenin bir parçası

İlkbaharın gelişiyle toprak canlanıyor.

Bitkiler yeşeriyor.

Çiçekler açıyor.

Yazla birlikte farklı nimetler ortaya çıkıyor.

Sonbaharda başka ürünler yetişiyor.

Kış geldiğinde ise tabiat farklı bir düzene geçiyor.

Bu döngü her yıl yeniden devam ediyor.

İnsan tek tek bütün bu süreçleri yönetmediği halde ihtiyaç duyduğu nimetler önüne geliyor.

Bu nedenle mevsimler yalnızca doğal olaylar olarak değil, Allah'ın rahmet ve hikmetinin yeryüzündeki açık göstergeleri olarak da okunmalıdır.

Bitkiler hayvanların ve insanların rızkına hizmet ediyor

Bir tohum toprağa bırakılıyor.

Toprak, su ve güneşin yardımıyla filizleniyor.

Bitki büyüyor.

Çiçek açıyor.

Meyve veriyor.

Ortaya çıkan nimetlerden hayvanlar ve insanlar faydalanıyor.

Burada dikkat çekici olan, bitkinin yalnızca kendi hayatını sürdürmekle kalmaması.

Allah, bitkileri aynı zamanda başka canlıların rızkına vesile ediyor.

Bir elma ağacı kendi meyvesinden faydalanmıyor.

Üzüm kendisini beslemiyor.

Buğday kendisini tüketmiyor.

Fakat insan ve hayvanlar bunlardan faydalanıyor.

Bu tablo, Allah'ın Rezzak isminin kâinattaki tecellilerinden biridir.

Hayvanların rızkı da hazırlanıyor

Hayvanlar da hayatlarının devamı için sayısız ihtiyaca sahip.

Fakat hiçbir hayvan gelecekte yiyeceği bütün gıdaları kendisi üretip depolamak zorunda değil.

Her türün yaratılışına uygun bir beslenme düzeni bulunuyor.

Kuşlar kendilerine uygun yiyecekleri buluyor.

Arılar çiçeklerden faydalanıyor.

Otçul hayvanlar bitkilerden besleniyor.

Yırtıcı hayvanlar ise farklı canlılarla besleniyor.

Bütün bu canlılar, Allah'ın kendileri için yarattığı rızık düzeni içerisinde hayatlarını sürdürüyor.

En dikkat çekici gerçek: Yeni doğan yavrular

Kâinattaki ilahî rahmeti görmek için yalnızca gökyüzüne bakmak bile gerekmiyor.

Yeni doğmuş bir yavruya bakmak yeterli.

Bir yavrunun kendi başına hayatını sürdürebilecek gücü yok.

Kendi yiyeceğini bulamıyor.

Kendisini koruyamıyor.

Çoğu ihtiyacını karşılayamıyor.

Buna rağmen Allah, yavrunun ihtiyacını annesinin şefkati ve sütüyle karşılıyor.

Yavrunun neye ihtiyacı olduğunu bilmesi gerekmiyor.

İhtiyacını karşılayacak sistemi kendisinin kurması da gerekmiyor.

Allah, rahmetiyle onun rızkını daha o dünyaya gelmeden hazırlıyor.

İnsan da aynı şekilde sayısız nimete muhtaç

İnsan kendisini güçlü ve bağımsız zannedebilir.

Fakat gerçekte bir insanın hayatını sürdürebilmesi için kâinatın tamamına yakın bir düzenin işlemesi gerekiyor.

Hava gerekiyor.

Su gerekiyor.

Güneş gerekiyor.

Toprak gerekiyor.

Bitkiler gerekiyor.

Hayvanlar gerekiyor.

Besinler gerekiyor.

İnsan bedeninin içindeki organların düzenli çalışması gerekiyor.

İnsan bunların hiçbirini tek başına yaratamıyor.

Hatta kendi bedenindeki hayati faaliyetlerin çoğunu bilinçli şekilde yönetemiyor.

Kalbin çalışmasını insan sağlamıyor.

Sindirim sistemini insan yönetmiyor.

Hücrelerin faaliyetlerini insan tek tek düzenlemiyor.

Bütün bu sistemleri Allah yaratıyor ve her an O'nun kudretiyle devam ettiriyor.

Bir lokma yemek bile büyük bir kudretin eseridir

İnsan sofraya oturduğunda karşısında yalnızca bir parça ekmek veya bir tabak yemek görmemeli.

O yiyeceğin sofraya gelebilmesi için toprağın hazırlanması, tohumun büyümesi, yağmurun yağması, güneşin doğması, bitkinin gelişmesi, hasadın yapılması, taşınması ve hazırlanması gerekiyor.

Daha sonra insan o gıdayı yiyor.

Fakat mesele burada da bitmiyor.

Yiyecek sindiriliyor.

Besinler parçalanıyor.

Gerekli maddeler ayrıştırılıyor.

Hücrelere ulaştırılıyor.

Hücreler ihtiyaç duyduğu maddeleri kullanıyor.

Bütün bunlar insanın emriyle gerçekleşmiyor.

Allah'ın yaratması ve idaresiyle gerçekleşiyor.

Her canlı kendi ihtiyacını karşılayamayacak kadar aciz

Kâinattaki canlıların tamamı ihtiyaç sahibi.

Bir kuşun yiyeceğe ihtiyacı var.

Bir bitkinin suya ihtiyacı var.

Bir insanın havaya, suya ve besine ihtiyacı var.

Bir hücrenin kendisine ulaşan besinlere ihtiyacı var.

Fakat hiçbir varlığın bütün bu ihtiyaçları tek başına karşılayacak gücü bulunmuyor.

İşte burada Allah'ın Rububiyet ve Rezzakiyet sıfatları açıkça ortaya çıkıyor.

Allah, her mahlûkun ihtiyacını biliyor.

Her birinin yaratılışına uygun rızkını hazırlıyor.

Ve o rızkı uygun zamanda ona ulaştırıyor.

Rızık bazen hiç beklenmeyen yerden geliyor

İnsan da hayatında bunun sayısız örneğini görüyor.

Hiç beklemediği bir anda bir yardım geliyor.

Hiç hesaplamadığı bir kapı açılıyor.

Bir sıkıntının ardından yeni bir imkan ortaya çıkıyor.

Bir ihtiyaç, umulmadık bir şekilde karşılanıyor.

Bu durum, Allah'ın kullarını yalnız bırakmadığını ve rızkın yalnızca insanın kendi hesabına bağlı olmadığını gösteriyor.

Kur'an'ın ifadesiyle Allah, kullarına “ummadıkları yerlerden rızık” verebilir.

Bütün bu sistem tek bir Rabb'i gösteriyor

Eğer kâinatta her şey birbirinden tamamen bağımsız olsaydı, bu kadar kapsamlı bir uyumun ortaya çıkması düşünülemezdi.

Güneşin bitkilere,

bitkilerin hayvanlara,

hayvanların insana,

gıdaların insan bedenine,

hücrelerin de bedenin bütününe hizmet etmesi; kâinatta büyük bir tesanüd ve yardımlaşma bulunduğunu gösteriyor.

Bu yardımlaşmanın arkasında Allah'ın kudreti bulunuyor.

Çünkü bütün varlıkları yaratan O olduğu gibi, aralarındaki ilişkileri ve ihtiyaçları da bilen O'dur.

Kâinatta Allah'ın isimleri okunuyor

Bu büyük düzen yalnızca Allah'ın kudretini değil, O'nun birçok güzel ismini de gösteriyor.

Canlıların ihtiyaçlarını karşılaması Rezzak ismini,

onlara merhamet etmesi Rahîm ismini,

her şeyi ölçülü ve hikmetli yaratması Hakîm ismini,

her şeyi yaratması Hâlık ismini,

bütün kâinatı idare etmesi ise Rab ismini gösteriyor.

Yeryüzündeki her nimet, Allah'ın rahmetinden bir haber taşıyor.

Her düzenli sistem O'nun hikmetini gösteriyor.

Her rızık O'nun Rezzak oluşuna işaret ediyor.

Sonuç

Kâinata dikkatle bakan insan, yalnızca maddelerin ve canlıların yan yana bulunduğu bir dünya görmez.

Allah'ın kudretiyle yaratılmış, rahmetiyle kuşatılmış ve hikmetiyle idare edilen muazzam bir âlem görür.

Güneşten mevsimlere, bitkilerden hayvanlara, hayvanlardan insana ve bir lokma gıdanın insan bedenindeki hücrelere kadar ulaşmasına kadar her aşamada büyük bir düzen vardır.

Her canlı ihtiyacı kadar rızka muhtaçtır; fakat hiçbir canlı kendi rızkını yaratmaya muktedir değildir. Buna rağmen rızıklar tam zamanında, uygun biçimde ve çoğu zaman insanın hiç hesap etmediği yollarla ulaştırılır.

Bütün bunlar Allah'ın birliğini, kudretini, hikmetini, rahmetini ve Rezzak oluşunu açıkça gösterir. Kâinatın her tarafında görülen bu yardımlaşma ve düzen, tek bir Allah'ın varlığına ve bütün mahlûkat üzerindeki rububiyetine şahitlik etmektedir.